Spreekbeurt Vlieland
Wie met een vliegtuig een tochtje over de Nederlandse waddeneilanden maakt, zal zich verbazen over Vlieland. Vlieland is “anders”.
Terwijl op de andere eilanden de aangrenzende zandplaat, het voornaamste dorp en de veerdam aan de westkant liggen en de uitgestrekt woeste gronden oostwaarts, is dat bij Vlieland andersom. De zandplaat “de Richel” en het dorp liggen in het oosten, de natuur – in de vorm van een enorme kale vlakte en een smal duingebied – in het midden en het westen. De zandvoorraad op de Vliehors en de overheersende westenwinden zorgden voor de vorming van het hoogste duin op de Waddeneilanden; het veertig meter hoge Vuurboetsduin, met daar bovenop de vuurtoren.
In de luwte van dat duin ligt het dorp Oost-Vlieland, waarvan de oudste vermelding uit 1245 dateert. Vanaf het laatste kwart van de 16e eeuw beleefde het dorp een bloeiperiode die zou duren tot het begin van de 19e eeuw. Het profiteerde van zijn gunstige ligging aan een beschutte rede, die steeds intensiever gebruikt werd door het toenemende scheepvaartverkeer naar de koloniën van de Republiek. Het dorp wordt beschermd door een dijk en omringd door bos en duin. In het dorp bevinden zich verscheidene monumentale panden, waardoor het dorp een sfeerbeeld oproept van een honderd jaar geleden; de winkels, terrasjes en uitgaansgelegenheden houden het dorp echter levend.
Anders dan op de andere eilanden ontbreekt op Vlieland de landbouw; het ontbreekt er aan geschikt landbouwgrond. Het maritieme bedrijf was met enig kustvisserij eeuwenlang dé bron van bestaan. Dat veranderde na de opening van het Noordzeekanaal (1876) en de opkomst van de stoomvaart. Na een diepe crisis verschoof sinds de jaren ’20 van de 20e eeuw het accent naar waar het nu ligt: het toerisme.
Vlieland kende lange tij een tweede dorp: West-Vlieland, dat bedreigd en in 1736 definitief werd ingenomen door de zee. De zee knaagt nog steeds aan de Noordzeekust van het eiland en wel veel sterker dan aan de overige eilanden. Ook de tientallen strandhoofden – aangelegd in 1854 – zult u op de andere waddeneilanden tevergeefs zoeken.
De grootste vijand van Oost-Vlieland was het zand, dat het dorp binnenwaaide. Rond de vorige eeuwwisseling werd de toestand onhoudbaar. Voor het symbolische bedrag van 1 gulden verkocht de gemeente haar woeste grond aan Staatsbosbeheer, die voor dat bedrag ook de beheersverplichtingen op zich nam. Na enig zoeken naar en experimenteren met de juiste boomsoort voor het tot dan boomloze eiland werd tussen beide Wereldoorlogen een brede bosgordel aangelegd om het dorp. Tot op de dag van vandaag is nagenoeg alle grond buiten de dorpskom eigendom van Staatsbosbeheer.
Algemene gegevens;
De gemeente Vlieland beslaat een oppervlakte van 32.050 hectare, die bestaat uit:
- buitenwater: 27.994 hectare
- binnenwater: 4 hectare
- land 4.052 hectare
De oppervlakte land kan als volgt worden ingedeeld:
- duinen: 1.200 hectare
- Vliehors: 2.116 hectare
- Kroonspolders: 200 hectare
- Bebouwing: 40 hectare
- Stranden: 100 hectare
- Richel: 116 hectare
- Bos: 280 hectare
Per 1 januari 2010 bedroeg het aantal inwoners 1160 personen en het aantal woningen exclusief de vakantiewoningen) ca. 470 stuks
Gemeenteraad
De huidige gemeenteraad van Vlieland bestaat uit 9 leden en is gekozen met de verkiezingen van 3 mrt 2010. De samenstelling van de gemeenteraad is als volgt: VVD 4 zetets; ABV 3 zetels en PVDA 2 zetels. De gemeenteraad vergadert in de regel op de laatste maandag van de maand.
Eigenschappen overlegorgaan:
Naam College van Burgemeester en wethouders
Voorzitter Dhr. Y.J. Haan
Secretaris Ir. I. Weber-Meijerhof
Leden
Dhr. Y.J. Haan
Ir. I. Weber-Meijerhof
Dhr. T. van Mourik
Dhr. H. Visser
Het gemeentewapen
Officieel dateert het wapen van Oost-Vlieland 13 september 1590. In een bewaard gebleven oorkonde, ondertekend door Johan van Oldebarneveldt, erkennen bij die gelegenheid “de Ridderschap, Edelen ende Steeden van Holland ende Westvriesland”dat Oost-Vlieland een eigen wapen mag voeren.
In 1958 heeft het Koningin Juliana behaagd het wapen van de gemeente Vlieland als volgt te omschrijven: “In zilver een omgewende zeepink met gehesen grootzeil in natuurlijke kleuren, hebbende op de achtersteven een vlag bestaand uit drie horizontale banen van rood, wit en blauw, en zeilende op een uit de schiltvoet uitkomende zee van sinopel (groen).
De vlag van Vlieland wordt gevormd door twee evenwijdige horizontale banen, groen boven en wit onder. “Groen is de helm, wit is het zand, dat zijn de kleuren van Vlieland.” (besluit 29 juli 1938).
Recreatie
De toeristisch-recreatieve sector levert de belangrijkste bijdrage aan de werkgelegenheid op Vlieland. De meeste toeristische inkomsten worden betrokken uit de verblijfsrecreatie en horeca. Het grootste aandeel in de totale verblijfsaccommodatie wordt uitgemaakt door de twee campings. Verdeeld over de verschillende accommodatievormen hebben zich de afgelopen jaren uit eenvoudige accommodaties (tententerrein, logies aan huis en groepsaccommodaties), in de loop der tijd zijn nieuwe accommodaties toegevoegd zoals recreatiewoningen het hotels. Met name de groepsaccommodaties zijn sterk in aantal afgenomen. De resterende groepsaccommodaties functioneren vooral als “schoolreisverblijf”. De recent toegevoegde hotels zijn van hoge kwaliteit en hebben een goede bezettingsgraad. De recreatiewoningen zijn van verschillende kwaliteit. De bezettingsgraad blijft sterk afhankelijk te zijn van deze kwaliteit. Tegenwoordig vindt er een sterke vernieuwing van de particuliere recreatiewoningen plaats. Het gevolg hiervan is dat de verhuur van deze woningen terugloopt: de eigenaar houdt de woning voor eigen gebruik. De belangstelling voor kamperen in het zomerseizoen blijft onveranderd hoger dan de capaciteit.
Betekenis van de verblijfsrecreatie voor de economie;
Voor de economie van het eiland zijn twee zaken van belang: het aantal overnachtingen en de besteding van de recreanten. De kampeerterreinen kunnen mede als gevolg van de beperking tot kamperen in het Nederlands klimaat slechts een beperkt aantal overnachtingen per standplaats realiseren. Het aantal overnachtingen neemt de laatste jaren af. De kampeerder eist meer ruimte op de standplaats waardoor het totaal aantal standplaatsen afneemt. De recreatiewoningen kunnen in geval van zeer hoge kwaliteit (vier à vijf sterren) een hoge bezettingsgraad bereiken.
Globale cijfers met betrekking tot de werkgelegenheid geven aan dat de laatste jaren met name in de horeca de werkgelegenheid is toegenomen. Dit kan worden verklaard uit een verschuiving in de verblijfsrecreatie van groepsaccommodaties naar andere verblijfsvormen en het daarmee verband houdende bestedingspatroon. Deze verschuiving in accommodatievormen hangt samen met maatschappelijke veranderingen en resulteert in het aantrekken van recreanten met een ander bestedingspatroon. De VVV Vlieland heeft een bemiddelende rol bij het zoeken van vrije logiesruimte in pensions, hotels, appartementen en vakantiehuizen
Aantal bedden per accommodatievorm:
Hotels en pensions 560
Groepsverblijven 160
Vakantiehuizen en appartementen 2310
Campings 4000
Totaal 7030
Naast de genoemde accommodaties biedt ook de jachthaven mogelijkheden tot verblijf. De haven heeft een capaciteit van 300 ligplaatsen. In het hoogseizoen is Vlieland zeer in trek bij waterrecreanten.
Dagrecreatie en sport
Dagrecreatieve activiteiten (wandelen, fietsen en strandbezoek) vinden in hoofdzaak plaats door eilandgasten en door inwoners zelf. Het dagtoerisme vanaf de andere eilanden en de “vaste wal” door de snelle verbindingen waardoor aantrekkelijke dagarrangementen kunnen worden aangeboden. De dagrecreatieve voorzieningen bestaan uit een fietspadennet van 26 kilometer over hele eiland langs wad, duinen, strand, polders, kwelders en bossen én wandelpaden rond het dorp en verspreid over het eiland. Met regelmaat zijn natuurwandelingen onder begeleiding (samenwerking Staatsbosbeheer en De Noordwester) mogelijk (o.a. Kroonspolders-, begrazingsgebied-, en wadexcursies). Ook een veelgebruikte recreatieve voorziening zijn de ruiterpaden. Er zijn op Vlieland twee maneges van waaruit paardrijdtochten worden georganiseerd. In het dorp bevindt zich het museum Tromp’s Huys en (natuur-) informatiecentrum de Noordwester. Daarnaast is de Dorpsstraat cultuurhistorisch van betekenis en zijn er verschillende fraai gerestaureerde panden te zien (oude raadhuis, armenhuis, kerk). Vanaf de vuurtoren (die kan worden bezocht) is een prachtig uitzicht over het eiland en de omringende Noordzee en Waddenzee mogelijk. Tot slot biedt het sportcomplex mogelijkheden voor overdekte en buitensportactiviteiten (zwemmen, fitnessen, tennissen). Naast de sporthal is een skatebaan gesitueerd. In de nabijheid bevindt zich een kleinschalige speeltuin. Al met al kan worden gesteld dat het natuurlijke, historische, educatieve en avontuurlijke karakter van Vlieland met zorg en kwaliteit wordt benut en aangeboden.
Sport
Door de afgelegen ligging van Vlieland zijn er niet of nauwelijks mogelijkheden toto deelname aan wedstrijden in competitieverband. Met name in het winterseizoen organiseren verschillende verenigingen echter een eilandercompetitie (bedrijven-tenniscompetitie, bowlen, biljarten, bridgen, darten, klaverjassen). De turnafdeling heeft onderlinge wedstrijden maar gaat ook regelmatig voor wedstrijden naar het vaste land. Leuke bijkomstigheid is dat deze meiden regelmatig gouden-, zilveren- en bronzen plakken mee naar huis nemen! Ook zwemmen de leden van de zwemclub regelmatig in den lande. Ook zij weten met regelmaat een 1e, 2e of 3e plaats te bemachtigen! Op het eiland bevindt zich een volwaardige sportaccommodatie welke in beheer is bij een stichting. Het complex bestaat uit een grote sporthal, fitnessruimte en een zwembad. In het zwembad bevindt zich onder meer een glijbaan van 50 meter. Naast dit complex liggen de twee kunstgrastennisbanen van de in 1991 opgerichte tennisvereniging (TCV’91). De TCV’91 organiseert een aantal keren per jaar een toernooi waar behalve eilander ook gasten aan mee kunnen doen. Op Vlieland zijn behalve het sporten in georganiseerd verband natuurlijk volop mogelijkheden tot individuele sportbeoefening. Het eiland leent zich uitstekend voor hardlopen, nordic walking, skeeleren, mountainbiken, vliegeren of paardrijden. Ook de watersporter heeft natuurlijk volop mogelijkheden ronde het eiland. Surfen, zeilen en kanoën of sloeproeien zijn veel beoefende waterporten op de Noordzee en het Wad rond Vlieland. Er worden jaarlijks een aantal grote sportevenementen georganiseerd op Vlieland. Door VSV wordt een volleybaltoernooi gehouden waar ongeveer 50 ploegen aan deelnemen. De TCV’91 organiseert tijdens de zomervakantie een enkel- en dubbeltoernooi waar ca. 60/70 deelnemers aan mee doen. Stichting Loopwad organiseert in samenwerking met Camping Stortemelk jaarlijks een halve marathon, en is er nog een kerstloop en een zeer zware loop; de Vuurtorencross. Het driebandentoernooi in februari met ongeveer 50 deelnemers mag ook niet vergeten worden. Ook de denksporters komen op Vlieland aan hun trekken. Jaarlijks in november organiseert Bridgeclub Vlieland een gezellige kroegendrive waar ca. 180 deelnemers voor zijn. Aan al deze activiteiten doen zowel gasten als eilanders mee. Er zijn echter ook een aantal activiteiten die een lange geschiedenis kennen en voornamelijk voor en door eilander georganiseerd worden; het traditionele “opkleden” op 5 december en de viering van Koninginnedag. Aan dit rijtje mag eigenlijk het “Waddentoernooi” ook niet ontbreken; een jaarlijks treffen van zoveel mogelijke takken van sport op steeds weer een ander eiland. Dit toernooi vindt traditioneel plaats gedurende een weekend in Mei/Juni. Gasteiland 2011 is Vlieland.
Onderwijs
Op Vlieland is een openbare basisschool “De Zeester” en een openbare school voor VMBO “De Krijtenburg” gevestigd. De basisschool is in staat leerlingen, die dat nodig hebben, een uitzonderlijke vorm van begeleiding aan te bieden.
Verkeer en vervoer
Vlieland staat bekend als een autoluw eiland. Het gemeentebeleid inzake het gebruik van gemotoriseerde voertuigen is er dan ook zoveel mogelijk op gericht het autoluwe karakter te bewaren. Alleen inwoners van Vlieland mogen, met een ontheffing van de gemeente, met hun motorvoertuig rijden. Voor niet-inwoners is het mogelijk kom in voorkomende gevallen een tijdelijke ontheffing aan te vragen bijvoorbeeld wanneer een voertuig noodzakelijk is bij het uitvoeren van werkzaamheden. Het eiland Vlieland is ook niet geschikt voor veel verkeer, omdat er maar één weg van de oost- naar de westkant van het eiland loopt. Het vervoer naar het eiland, per veerboot, is in handen van Rederij Doeksen. Busmaatschappij TCR is verantwoordelijk voor het openbaar vervoer op Vlieland.
Cultuur en Historie
De openbare bibliotheek Vlieland heeft een ruime boekenschat, ca. 11.000 stuks, waaronder verscheidene exemplaren van o.a. de geschiedenis van Vlieland en overige Nederlandse waddeneilanden. De geschiedenis van Vlieland wordt ook levend gehouden door de Cultuur Historische Vereniging Eylandt Flielandt. Deze vereniging bevordert de bescherming van cultuur historische waarden op het eiland in het algemeen en die van het dorp Oost-Vlieland in het bijzonder. Ook bevordert ze verwerven, behoud en restaureren van de historische collectie op het eiland.
Trouwen
Vlieland is al jarenlang een populaire plaats om elkaar het jawoord te geven. Samen, zonder enige ruchtbaarheid aan het huwelijk geven, of met familie en vrienden. In ieder geval, ver weg van de drukte van “de vaste wal”. Er zijn voldoende mogelijkheden om elk huwelijksfeest te laten slagen. Natuurlijk is het mogelijk om een huwelijksplechtigheid een nog specialer karakter te geven, door te kiezen voor één van de, door de gemeenteraad van Vlieland aangewezen, “huizen der gemeente”. Allemaal bijzondere locaties die van de trouwdag een onvergetelijke dag zullen maken. Behalve in de raadzaal van het gemeentehuis is het namelijk ook mogelijk te trouwen in de regentenkamer van het Armhuis, in de Nicolaaskerk, in het drenkelingenhuisje op de Vliehors, in de vuurtoren op het Vuurboetsduin of in het prachtige gerenoveerde Oude Raadhuis in het dorp. Sinds 2009 is trouwen ook mogelijk in het filmhuis Podium Vlieland